Obowiązek alimentacyjny
Alimenty na dorosłe dziecko

czy w każdym wypadku rodzić dorosłego, lecz pobierającego naukę dziecka jest obowiązany do jego alimentacji?

Biorąc pod uwagę obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka – art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie.

Ustalanie, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, oznacza ocenę jego możliwości zarobkowych oraz majątkowych i ocenę, czy ich wykorzystanie pozwala na osiągnięcie dochodu wystarczającego na zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Z uwagi na wiek dziecka, ciążący na małoletnim obowiązek szkolny, ograniczenia w zatrudnieniu oraz w zdolności do czynności prawnych w zasadzie trudno mówić o możliwościach zarobkowych małoletniego. Z osiągnięciem pełnoletności ta sytuacja zwykle zmienia się o tyle, że ustają ustawowe przeszkody i utrudnienia w podjęciu działalności zarobkowej.

Po ukończeniu pełnoletności na dziecku nie ciąży już obowiązek szkolny i może podjąć pracę. Nierzadko jednak może być to praca niewymagająca kwalifikacji lub wykształcenia albo poniżej aspiracji dziecka i niżej wynagradzana niż praca, którą dziecko mogłoby wykonywać, gdyby kontynuowało i zakończyło naukę, względnie praca, z której otrzymywane wynagrodzenie, wyczerpując możliwości zarobkowe dziecka, nie wystarcza na jego utrzymanie. Kontynuowanie nauki i starania dziecka pełnoletniego o zdobycie lub podniesienie kwalifikacji stosownych do jego uzdolnień, które umożliwią mu w przyszłości osiąganie wyższych zarobków, mogą usprawiedliwiać odmowę podjęcia przez nie pracy lub niewykorzystywanie posiadanych możliwości zarobkowych, również tych związanych ze zdobytym dotychczas zawodem.1

Często zdarza się jednak, iż nauka kontynuowana jest pozornie. Dziecko zapisuje się do szkół lub na studia lecz nie uczęszcza na zajecia lub osiąga bardzo słabe wyniki w nauce.  Niejednokrotnie dzieci wykorzystują rodziców zasłaniając się chęcią nauki. Rodzic może uwolnić się od obowiązku utrzymania swojego dziecka jeśli wykaże, iż nie ma ono predyspozycji do dalszej nauki. Należy przy tym brać pod uwagę, czy osobiste zdolności i cechy charakteru pełnoletniego dziecka, o których mogą świadczyć oceny uzyskane w toku dotychczasowej nauki, pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie kształcenia (wyrok SN z 14 listopada 1997 r., III CKN 217/97, Lexis.pl nr 351778).

Zaniedbywanie się w nauce i ewentualny brak pozytywnych wyników uzasadniają ustanie obowiązku alimentacyjnego (tak Sąd Najwyższy w wyroku dnia z 10 grudnia 1998 r., I CKN 1140/98, Lexis.pl 1932384), jeśli wynika to z zawinionych zaniedbań dziecka (tak wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2001 r., II CKN 40/99, Lexis.pl nr 385114). Zamiar kontynuowania nauki znajdować musi uzasadnienie w dotychczasowych wynikach w nauce (tak Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2000 r., I CKN 1538/99, LEX nr 51629). Rodzice winni łożyć na utrzymanie i wykształcenia także pełnoletniego dziecka, zdobywającego kwalifikacje zawodowe, odpowiadające jego uzdolnieniom i predyspozycjom, np. uczącego się w szkole pomaturalnej lub studiującego na wyższej uczelni. Warunkiem jest tylko, by był to czas rzeczywistej nauki (Wyrok SN z dnia 26 listopada 1998 r., I CKN 898/97, LEX nr 1215599), a brak pozytywnych wyników w nauce uzasadniałby ustanie obowiązku alimentacyjnego rodziców (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1998 r., I CKN 521/98, LEX nr 1232692, podobnie Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 r., I CKN 499/97, LEX nr 50545).

Jeżeli np. czas pobierania nauki wydłuża się nadmiernie poza przyjęte ramy, gdy studiujący nie czyni należytych postępów w nauce, nie zdaje egzaminów i ze swej winy powtarza lata nauki w szkole lub na uczelni oraz nie kończy jej w okresie, przewidzianym w programie a ze względu na wiek i ogólne przygotowanie do pracy może ją podjąć, rodzice nie są obowiązani do alimentowania pełnoletniego dziecka (uzasadnienie uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, LexisNexis nr 304360, OSNCP 1988, nr 4, poz. 42).

.

radca prawny Piotr Bliźniak, 14 lipca 2016 r. Żary
www.lexgemini.pl LEX GEMINI Kancelaria Radcy Prawnego, Żary ul. Okrzei 9

ad 1 Wierciński Jacek (red.)Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LexisNexis 2014